#NaFaliNeuronów – nowy cykl edukacyjny
Zastanów się przez chwilę: czy w Twoim zespole pracują osoby neuroróżnorodne? Odpowiedź brzmi prawdopodobnie „tak” – nawet jeśli nie jesteś tego w pełni świadomy.
Czym jest neuroróżnorodność?
Wprowadzenie tego pojęcia do debaty publicznej przypisuje się australijskiej socjolożce Judy Singer. W swoim eseju z 1999 roku pt. „Dlaczego nie możesz chociaż raz w życiu zachowywać się normalnie?” opisała zmagania trzech pokoleń kobiet ze spektrum autyzmu – swojej matki, córki i siebie samej – z presją dostosowania się do standardów społecznych, które piętnują każde zachowanie odbiegające od typowego. (Singer, 1999).
W tej mozaice mieści się także neuroatypowość, obejmująca osoby z ASD (spektrum autyzmu), ADHD, dysleksją i innymi formami odmienności poznawczej. Trudno jednoznacznie określić, jaki procent populacji jest neuroatypowy, ponieważ kategorie te często się pokrywają (jedna osoba może mieć np. ADHD i dysleksję), a wiele osób nie ma formalnej diagnozy. (Australian Institute of Family Studies, 2025).
Rosnąca popularność zjawiska
Już w 1998 roku dziennikarz Harvey Blume pisał:
„Neuroróżnorodność może mieć dla ludzkości tak istotne znaczenie, jak bioróżnorodność ma dla życia w ogóle. Kto orzeknie, jaka organizacja mózgu jest w danym momencie najlepsza?”
We współczesnym świecie, w którym dominują pośpiech, rozwój technologiczny i presja produktywności, te słowa nabierają szczególnego znaczenia. Im bardziej przyspiesza tempo życia i rosną oczekiwania wobec „efektywności”, tym bardziej marginalizuje się odmienność i wrażliwość. Normatywność staje się kryterium oceny, a każde odstępstwo od niej traktowane jest jako potencjalny problem.
Ostatnie lata przyniosły jednak istotną zmianę. Neuroatypowość coraz częściej pojawia się w dyskursie naukowym, zawodowym, a także w kulturze masowej. Widać to w filmach i serialach, takich jak Atypowy czy The Good Doctor. W mediach społecznościowych znajdziemy setki tysięcy treści przybliżających różne aspekty zaburzeń neurorozwojowych z perspektywy osób, które ich doświadczają.
Z jednej strony zwiększa to społeczną świadomość i prowadzi do lepszej diagnostyki. Z drugiej jednak – wiele treści mija się z prawdą lub przyczynia się do fałszywego postrzegania zagadnienia jako tzw. „epidemii autyzmu”. Prawda jest bardziej złożona, a sama neuroróżnorodność to zagadnienie, któremu warto przyjrzeć się bliżej.
Pułapki myślenia o neuroatypowości
Gdy mówimy o neuroatypowości w kontekście zawodowym, łatwo wpaść w dwie skrajne pułapki.
Na jednym biegunie znajdują się stereotypy deficytowe – przekonania, że ktoś jest „trudny”, „chaotyczny” czy „zamknięty w sobie”. To upraszczanie ignoruje rzeczywiste kompetencje i potencjał, koncentrując się wyłącznie na różnicach w funkcjonowaniu. Takie podejście może prowadzić do dyskryminacji i marnowania talentów.
Na drugim biegunie pojawia się mit „neuroatypowego geniusza” – przekonanie, że każda osoba z ASD to „komputerowy talent”, a każda z ADHD to „kreatywna iskra”. Choć to pozornie pozytywne, takie myślenie rodzi nierealistyczne oczekiwania i presję.
Co zamiast ocen? Zrozumienie i przestrzeń
Prawdziwa zmiana wymaga odejścia od kategoryzowania na rzecz zrozumienia. Neuroatypowość nie potrzebuje ocen – ani negatywnych, ani przesadnie pozytywnych – tylko przestrzeni i świadomości.
Nie chodzi o szukanie w kimś deficytu ani geniuszu, ale o rozumienie różnych potrzeb, stylów pracy i komunikacji. Oznacza to praktyczne działania: elastyczne godziny dla osób funkcjonujących lepiej w innych porach dnia, jasną komunikację zamiast domyślnych oczekiwań, ciche przestrzenie dla tych, którzy potrzebują ograniczenia bodźców sensorycznych, czy możliwość pracy zdalnej.
Organizacje świadomie budujące inkluzywne środowiska pracy tworzą przestrzeń, w której wszyscy pracownicy – niezależnie od profilu neurologicznego – mogą w pełni wykorzystać swój potencjał. I właśnie tę zmianę wspiera nasz nowy cykl edukacyjny #NaFaliNeuronów.
Źródła:
Australian Institute of Family Studies. (2025). What is neurodivergence? (Defining key terms relating to neurodivergence) [Fact sheet]. Centre for Inclusive Employment. https://www.centreforinclusiveemployment.au/sites/default/files/resource-files/2025-08/apo-nid331887.pdf
Blume, H. (1998, September 30). Neurodiversity: On the neurological underpinnings of geekdom. The Atlantic.
https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1998/09/neurodiversity/305909/ Singer, J. (1999). “Why Can’t You Be Normal for Once in Your Life?” from a “Problem with No Name” to the Emergence of a New Category of Difference. In M. Corker, & S. French (Eds.), Disability Discourse (pp. 59-67). Open University Press.
