Niewidoczna niepełnosprawność a miejsce pracy – kiedy warto poinformować pracodawcę?
Szacuje się, że nawet 80% osób z niepełnosprawnościami ma niepełnosprawność niewidoczną1. Mimo braku zewnętrznych objawów codziennie mierzą się one z wyzwaniami, które mogą wpływać na komfort i efektywność pracy. A zatem kiedy warto powiedzieć o swojej niewidocznej niepełnosprawności?
Czym są niewidoczne niepełnosprawności
Nie każda niepełnosprawność jest widoczna. Dotyczy to m.in. niedosłuchu, spektrum autyzmu, zaburzeń psychicznych (depresji, lęków) czy chorób przewlekłych, takich jak epilepsja lub cukrzyca. Choć często nie widać ich na pierwszy rzut oka, mogą realnie wpływać na komfort i efektywność pracy.
Nie ma jednej właściwej odpowiedzi, czy i kiedy mówić o niepełnosprawności. Formalnie nie masz obowiązku ujawniać niepełnosprawności w CV ani podczas rozmowy kwalifikacyjnej, a nawet w trakcie zatrudnienia. Ale nie chcemy przekonywać Cię do ukrywania tego faktu – jest wręcz przeciwnie.
Kiedy warto powiedzieć o niepełnosprawności
Jest kilka sytuacji, kiedy rozmowa o niepełnosprawności z pracodawcą będzie wskazana. Warto o niej powiedzieć jeśli:
- Chcesz skorzystać z uprawnień przysługujących osobom z orzeczeniem (np. krótszy czas pracy, dodatkowe przerwy, dodatkowe dni urlopu).
- Aplikujesz do firmy, która docenia różne perspektywy i prowadzi programy włączające grupy narażone na wykluczenie zawodowe, w tym osoby z niepełnosprawnościami,
- Zależy Ci na tzw. racjonalnych usprawnieniach już od pierwszych dni pracy (np. praca zdalna, komunikacja pisemna, dostosowane tempo wdrożenia).
Pamiętaj! Aby móc korzystać z ustawowych uprawnień (np. 7-godzinnego dnia pracy, dodatkowych dni urlopu), nie wystarczy powiedzieć o posiadanym orzeczeniu swojemu przełożonemu. Konieczne jest przedłożenie ważnego dokumentu w dziale kadr. O tym, jakie uprawnienia przysługują osobom z niepełnosprawnościami w miejscu pracy, pisaliśmy w innym artykule.
Przykłady otwartej komunikacji w zespołach
Osoby z niepełnosprawnościami niewidocznymi mogą spotykać się z niezrozumieniem, brakiem empatii lub nieświadomym wykluczeniem. Tymczasem nawet krótka, spokojna rozmowa z zespołem lub przełożonym może poprawić atmosferę i codzienną współpracę. Poniżej przedstawiamy konkretne przykłady, jak można komunikować swoje potrzeby w miejscu pracy.
- Osoba słabosłysząca może podpowiedzieć zespołowi:
„Nie słyszę dobrze, gdy ktoś mówi do mnie od tyłu lub z większej odległości. Najlepiej rozumiem, gdy ktoś mówi do mnie z przodu albo przez komunikator tekstowy – będzie mi bardzo miło, jeśli w ten sposób będziemy się porozumiewać.”
- Osoba z epilepsją może uprzedzić przełożonego i współpracowników:
„Zdarzają mi się napady padaczkowe, które nie wymagają natychmiastowej interwencji. Jeśli zauważycie, że mam atak, zadbajcie proszę, by było bezpiecznie wokół mnie i nie próbujcie mnie przytrzymywać ani nie wkładajcie niczego do ust. Po ataku zwykle potrzebuję kilku minut odpoczynku.”
- Osoba z depresją może ustalić zasady współpracy z zespołem:
„Czasami mam dni, kiedy czuję się bardzo przeciążona emocjonalnie. W takich momentach mogę być mniej kontaktowa lub wycofana. Jeśli to się zdarzy, dam znać, że potrzebuję przestrzeni – nie jest to oznaka złej woli.”
Niepełnosprawność a RODO
Informacja o niepełnosprawności należy do tzw. danych wrażliwych, które podlegają szczególnej ochronie na mocy przepisów RODO. Pracodawca nie może jej przekazywać innym osobom – w tym członkom zespołu – bez wyraźnej zgody pracownika. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli osoba z orzeczeniem korzysta z uprawnień (np. skróconego czasu pracy), przełożony nie może ujawnić przyczyny takiej sytuacji bez uzgodnienia tego z nią.
Zdarza się, że brak tej informacji prowadzi do nieporozumień i napięć. W firmie, u jednego z naszych partnerów brak wyjaśnienia, dlaczego pracownik regularnie kończył pracę wcześniej, prowadził do nieprzychylnych komentarzy. Wystarczyło wspólnie z pracownikiem ustalić neutralną informację, by zespół zrozumiał sytuację i uniknąć w ten sposób nieporozumień.
Warto, jeśli tylko czujesz się na to gotowa/gotowy, samodzielnie przekazać zespołowi lub wybranym osobom krótką, spokojną informację o swoich potrzebach. Taka forma komunikacji może budować atmosferę wzajemnego szacunku i ułatwiać codzienną współpracę.
Kiedy nie warto mówić o niepełnosprawności
Są sytuacje, kiedy ujawnienie niepełnosprawności nie jest konieczne ani korzystne:
- Gdy Twoja niepełnosprawność nie wpływa na pracę i nie potrzebujesz żadnych dostosowań.
- Gdy nie czujesz się bezpiecznie lub komfortowo, np. w środowisku, gdzie panuje niski poziom akceptacji.
- Gdy obawiasz się, że informacja może być użyta przeciwko Tobie, np. może blokować możliwości awansu, choć formalnie jest to niezgodne z prawem.
Pamiętaj, że pracodawca nie może Cię dyskryminować z powodu niepełnosprawności – również tej ujawnionej po zatrudnieniu. Jednak po rozpoczęciu pracy mogą pojawić się pewne nieporozumienia, dlatego tak ważna jest otwarta i rzeczowa komunikacja już na początkowym etapie budowania zaufania i relacji.
Decyzja o ujawnieniu niepełnosprawności należy wyłącznie do Ciebie. Nie musisz tego robić, ale jeśli chcesz korzystać z uprawnień, warto poinformować pracodawcę i jasno przedstawić swoje potrzeby.